Hipertansiyon hastalarının % 95’inde tek bir neden belirlenemez ve bu tipe primer (birincil) hipertansiyon denir. Aslında primer hipertansiyon, genetik faktörlerin de içinde olduğu insan yapısına ait birden fazla faktörün bir arada bulunmasıyla oluşur. Hipertansiyon gelişmesine katkıda bulunan faktörler; kalıtım, yaşlanma, kadın cinsiyet, şeker hastalığı, şişmanlık, sigara, fazla tuz kullanımı, stres, hareketsiz yaşam tarzı ve fazla alkol tüketimidir. Geri kalan %5 hastada altta yatan başka bir hastalık belirlenebilir. Altta yatan bu hastalıktan dolayı bu hipertansiyon tipine ise sekonder (ikincil) hipertansiyon denir. İkincil hipertansiyonun büyük çoğunluğundan böbrek hastalıkları ve hormonsal bozukluklar sorumludur. Bunun dışında gebelikle ilişkili hipertansiyon ve uyku apnesi sendromu (uykuda solunum duraklaması)ile ilişkili hipertansiyon da sekonder hipertansiyon olarak kabul edilmektedir. Kişinin dışarıdan aldığı hormon, ilaç veya gıda takviyelerine (kortizon, doğum kontrol hapları, ağrı kesiciler, meyan kökü gibi) bağlı da hipertansiyon gelişebileceği unutulmamalıdır.

Hipertansiyonda tanıya yönelik değerlendirme

Tanıya yönelik işlemlerin hedefi şunlardır:
1. Kan basıncı düzeylerini belirlemek
2. Hipertansiyonun ikincil nedenlerini saptamak
3. Diğer risk faktörlerini, hedef organ hasarlarını ve eşzamanlı hastalıkları veya eşlik eden klinik durumları araştırarak toplam kalp-damar hastalığı riskini değerlendirmek.
Tanıya yönelik işlemler aşağıdakileri kapsar:
– Tekrarlanan kan basıncı ölçümleri
– Tıbbi özgeçmişin alınması
– Fizik muayene
– Laboratuvar ve cihaz ile incelemeler.

     Her hastaya yapılması gereken laboratuvar ve cihaz ile incelemeler şunları içermelidir: Açlık kan şekeri, kolesterol profili, serum sodyum, potasyum, ürik asit, kreatinin düzeyleri, tam kan sayımı, böbreğin tahmini idrar süzme hızı (glomerüler filtrasyon hızı), idrar incelemesi (çubuk testi ile protein kaçağı yani mikroalbuminüri taraması) ve elektrokardiyogram.

     Bunların dışında her hastaya yapılması zorunlu olmayan ancak önerilen bazı testler de söz konusudur. Bunlar: Ekokardiyografi, Karotis (boyun şah damarı) ultrasonu, idrarda protein kaçağının ölçülmesi (idrar çubuk testinde kaçak görülüyorsa), ayak bileği-dirsek kan basıncı indeksi, göz dibi muayenesi, şeker yükleme testi (açlık kan şekeri 100 mg/dl’den yüksek ise), 24 saatlik kan basıncı izlemi (tansiyon holter) ve nabız dalga hızı ölçümü (olanak varsa).

Ayrıntılı tanısal inceleme gereken hastalar

   Günümüzde her hipertansif hastaya maliyet ve etkinlik bakımından ayrıntılı tanısal inceleme önerilmemektedir. Bununla beraber bazı hipertansif hasta gruplarında ayrıntılı tanısal inceleme gerekir. Bunlar:

  • Hipertansiyon başlangıcının ani olduğu hastalar
  • Alışılmadık başlangıç yaşı varsa (25 yaşından önce veya 55 yaşından sonra başlayan hipertansiyon)
  • Aile veya özgeçmişinde, fizik muayenesinde, hipertansiyonun şiddeti ve temel laboratuvar testleri ikincil bir sebebi düşündürüyorsa
  • İlaç tedavisine yanıtsız hastalar
  • Daha öncesinde kontrol altında iken kan basıncı değerlerinin belirlenemeyen bir nedenle aniden artan hastalar.